Tin Tức & Chuyên Đề
Lịch sử làng trống Đọi Tam, chùa Long Đọi Sơn, lễ hội Tịch Điền và kiến thức nghề trống — có dẫn nguồn.
Làng trống & tổ nghề
Lịch sử làng Đọi Tam, hai cụ tổ nghề, tục lệ và đời sống làng trống.
Từ xã Đọi Sơn đến phường Tiên Sơn — làng trống qua những lần đổi tên
Chỉ trong năm năm, địa chỉ của làng trống Đọi Tam đổi hai lần: từ thôn của xã Đọi Sơn thành thôn của xã Tiên Sơn, rồi thành tổ dân phố của một phường thuộc tỉnh Ninh Bình.
Các mốc công nhận làng nghề trống Đọi Tam — 2004, 2007, 2019
Ba mốc ghi danh của làng trống Đọi Tam: làng nghề truyền thống cấp tỉnh, làng nghề tiêu biểu, và di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Mỗi mốc có nguồn đến đâu, chỗ nào còn chờ văn bản gốc.
Làng trống dưới chân núi Đọi hôm nay
Đọi Tam hôm nay: một tổ dân phố của phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình, vẫn là làng duy nhất trong các làng Đọi làm trống. Bức tranh hiện tại của làng qua những gì báo chí và văn bản ghi nhận.
Thợ trống đi khắp nơi, về làng dịp hội
Thợ Đọi Tam làm trống ở nhiều nơi nhưng vẫn về làng vào dịp hội làng và giỗ tổ. Một nét văn hoá nghề được báo chí ghi lại, đặt cạnh lệ truyền nghề và mùa hội tháng Giêng.
Lễ hội Tịch Điền
Lễ cày ruộng tịch điền từ năm 987 đến lễ hội Đọi Sơn hôm nay.
Lễ hội Tịch Điền xuân Bính Ngọ 2026 — lần đầu dưới tỉnh Ninh Bình mới
Năm 2026, lễ hội Tịch Điền Đọi Sơn lần đầu tiên do tỉnh Ninh Bình tổ chức, sau khi địa giới hành chính thay đổi từ giữa năm 2025. Điều gì đổi, điều gì vẫn giữ nguyên ở chân núi Đọi?
Hội vật, hội thi cày và giã bánh giầy — phần hội của lễ Tịch Điền Đọi Sơn
Sau phần lễ rước vua và cày ruộng, lễ hội Tịch Điền Đọi Sơn chuyển sang phần hội. Năm 2025, báo chí ghi nhận ba cuộc thi chính: hội vật, hội thi giã bánh giầy và hội thi cày.
Hội thi giã bánh giầy làng Đọi Tam trong lễ hội Tịch Điền
Phần hội lễ Tịch Điền Đọi Sơn có một cuộc thi mang tên làng trống: hội thi giã bánh giầy truyền thống làng Đọi Tam. Những gì báo chí đã ghi lại, và những gì còn chờ người làng kể.
Ý nghĩa trọng nông của lễ Tịch Điền — vì sao người đứng đầu phải xuống ruộng
Lễ Tịch Điền không chỉ là màn tái hiện lịch sử. Thời điểm đầu xuân, người cầm cày, những hạt giống được gieo và cái tên ruộng Kim Ngân đều nói về một điều: coi nghề nông là gốc.
Chùa Long Đọi Sơn
Ngôi chùa thời Lý trên núi Đọi: tháp, bia Sùng Thiện Diên Linh và bảo vật.
Chùa Đọi thời thuộc Minh và những lần trùng tu
Đứng vững hơn ba trăm năm rồi bị phá thời thuộc Minh, chùa trên núi Đọi được dựng lại qua các đời Lê, Mạc, Nguyễn, lại mất năm 1947 và hồi sinh từ 1957. Hành trình đổ và dựng của một ngôi chùa thời Lý.
Sáu pho tượng Kim Cương — bảo vật thứ hai của chùa Đọi
Bên cạnh tấm bia Sùng Thiện Diên Linh, chùa Long Đọi Sơn còn có sáu pho tượng Kim Cương thời Lý được ghi nhận là Bảo vật quốc gia. Những gì đã biết, và những gì tư liệu còn bỏ ngỏ.
Chùa Đọi thời Lý — hành cung và đại danh lam trên núi
Dưới triều Lý, chùa trên núi Đọi vừa là đại danh lam vừa là hành cung của nhà vua. Những dấu hiệu nào trong tư liệu cho thấy vị thế ấy, và hai danh xưng này nghĩa là gì?
Lý Thánh Tông, Ỷ Lan và hai lần dựng chùa Đọi
Chùa trên núi Đọi gắn với hai thế hệ nhà Lý — vua Lý Thánh Tông cùng Nguyên phi Ỷ Lan dựng chùa năm 1054, và người con Lý Nhân Tông mở rộng chùa sau khi mẹ mất.
Núi Đọi sông Châu
Ngọn núi, dòng sông và những trang sử gắn với vùng đất Đọi Sơn.
Núi sót giữa đồng bằng — núi Đọi nhìn từ dáng đất
Núi Đọi là một ngọn "núi sót", đứng lẻ giữa vùng ruộng phẳng. Bài viết nói về khái niệm ấy, về những gì giới nghiên cứu đã quan tâm, và vì sao dáng đất đã định hình cách con người dùng ngọn núi.
Lê Thánh Tông và bốn chữ "Nam thiên đệ tam động"
Năm 1467, vua Lê Thánh Tông phong núi Đọi là "Nam thiên đệ tam động" và đề thơ lên mặt sau tấm bia thời Lý. Điều gì đã được ghi chắc, và điều gì đến nay vẫn chưa tìm thấy.
Núi Đọi trong sử sách — ba loại văn bản, một ngọn núi
Núi Đọi xuất hiện trong chính sử, trên văn bia thời Lý và trong bút tích của một vị vua thời Lê. Mỗi loại văn bản ghi lại một điều khác nhau, và cũng có những điều không văn bản nào ghi.
Sông Châu — Châu Giang, dòng sông làm đôi với núi Đọi
Người trong vùng hay nói "núi Đọi – sông Châu" như một cặp. Bài này kể về nửa còn lại của cặp ấy: con sông tách từ sông Hồng, chia ba nhánh, gắn với tiếng hát chèo đò.
Nghề trống & kiến thức
Da trâu, tang mít, bưng trống — cách làm, cách chọn và bảo quản.
Bưng trống — khâu quyết định tiếng trống Đọi Tam
Bưng trống là lúc mặt da được néo căng lên tang và đóng đinh giữ lại. Nhiều nguồn coi đây là khâu quyết định chất lượng. Báo chí mô tả khâu này ở làng Đọi Tam ra sao.
Dăm trống và cách ghép tang gỗ mít
Thân trống Đọi Tam không khoét từ một khúc gỗ mà ghép từ nhiều thanh mít mỏng gọi là dăm trống. Báo chí ghi lại những gì về loại gỗ, cách xẻ, uốn, ghép và vì sao dăm phải dày đều.
Vì sao trống Đọi Tam làm bằng da trâu cái
Thợ trống Đọi Tam chọn da trâu, và thường là da trâu cái, trâu già. Những gì báo chí ghi lại về lý do của lựa chọn ấy, và tấm da đi qua những bước nào trước khi thành mặt trống.
Ba công đoạn làm nên một chiếc trống Đọi Tam
Làm da, làm tang, bưng trống: ba khâu chính mà báo chí ghi nhận ở làng trống Đọi Tam, cùng phần sơn, trang trí hoàn thiện. Mỗi khâu làm gì và vì sao không khâu nào bỏ qua được.
Trống làm tại làng Đọi Tam
Trống hội, trống đình chùa, trống trường học — da trâu, tang gỗ mít, làm thủ công tại xưởng Phạm Kiểm.